Köşe Yazısı
Dr. Nezih OKUR30 Kasım 2022 19:20
Evrensel Temel Gelir
"Aile yardımı"
Dr. Nezih OKUR30 Kasım 2022 19:20 02 dk okuma
Korona salgınını yavaşlatmak için evlere kapandık.
Emekliler, bir şekilde geliri olanlar ve evden çalışabilenler dışında, bazı vatandaşların evde kalarak normal yaşamlarını sürdürecek bir gelir sağlaması çok zor.
Bu durumu gören, köşe yazarları ve politikacılar ?her aileye yardım? veya ?temel gelir? gibi kavramları dile getirmeye başladılar.
Bu konuda 7 Haziran 2018´de yazdığım bir yazıyı, biraz güncelleştirerek tekrar yayınlıyorum.
EVRENSEL TEMEL GELİR
?Evrensel Temel Gelir? (Universal Basic Income) bazı ülkelerde denenen bir model.
Hayatı devam ettirmeye yetecek kadar bir paranın her vatandaşa, her ay karşılıksız olarak verilmesi.
Seçim zamanlarında emeklilere, iş arayan gençlere bol bol ödeme yapma sözleri veriliyor.
Onun yerine, ?her vatandaşa ayda en az 500 TL vereceğiz? diyen hiç çıkmadı.
KAÇA PATLAR?
Ülkemizde 12 milyon emekli ve 13 milyon sosyal yardım alan var (*).
Çalışma çağındaki nüfus 54 milyon.
Yani geriye, yardım almayan, 29 milyon kişi kalmış.
Emekli ve sosyal yardım alanlara toplam 510 milyar lira harcanıyormuş.
29 milyon kişiye ayda 500 lira vermek 174 milyar lira ek bütçe demek.
Yani mevcut sosyal yardım giderini % 34 arttırmak gerekiyor.
Yapılan onca anlamsız harcama göz önüne alınırsa karşılanabilecek bir artış.
En azından şu korona belası geçene kadar, bir yıl yerine altı ay verilse bile, böyle bir yardım çok yerinde olur.
NE YARARI VAR?
?Evrensel Temel Gelir? denemelerinin yapıldığı bölgelerde, toplumun hastane masrafları, çocuk ölümleri, suç oranları azalmış; genel eğitim oranı ve ekonomik faaliyetler artmış.
Bu modelin uygulandığı yerlerde insanlar parayı alıp işsiz güçsüz oturmamışlar, sonuçta daha verimli olmuşlar.
İnternette ?Evrensel Temel Gelir ? ile ilgili çok yayın var.
?Gerçekçiler İçin Ütopya? (R. Bregman, Domingo Yayınları, 2018) başlıklı kitapta evrensel temel gelir konusu detaylı bir şekilde inceleniyor.
Facebook´un kurucusu Mark Zuckerberg de temel gelir ödenmesinin toplumda yaratıcılığı arttıracağını iddia etmiş ( https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/mark-zuckerberg-universal-basic-income-harvard-commencement-speech-facebook-president-bid-a7757781.html ).
Temel gelir fikri Silikon Vadisinde çok taraftar buluyormuş.
ENDÜSTRİ 4.0
Endüstri 4.0 aşamasında üretimi robotların yapacağı, insanların işsiz kalacağı tartışılıyor (http://www.endustri40.com/endustri-4-0da-insan-robot-ve-istihdam/ )
Bu durumda ?evrensel temel gelir? gibi çözümler gerekli olabilir.
KARŞI GÖRÜŞLER
Temel Gelir uygulamasına karşı görüşler de var
Örneğin İsviçre´liler herkese ayda karşılıksız 2.200 euro verilmesi projesine referandumda ?hayır? dedi (http://www.dw.com/tr/isvi%C3%A7re-herkese-%C3%A7al%C4%B1%C5%9Fmadan-maa%C5%9Fa-hay%C4%B1r-dedi/a-19307536 ).
Alman Sosyal Demokratların fikir kuruluşu Friedrich Ebert Stiftung, ?Temel Gelir? karşıtı 5 argüman yayınladı (http://fes-online-akademie.de/wissenssnack/bedingungsloses-grundeinkommen)
Temel gelirin fakirlik problemine kökten bir çözüm olmadığını savunuyor; onun yerine eğitim, sağlık, konut gibi ?evrensel temel hizmetler? kavramınının geliştirilmesini ileri sürüyor.
İngiltere´nin ?Evrensel Kredi? sistemi de ?evrensel gelir? yerine tartışılan bir uygulama: (https://www.theguardian.com/society/2018/jan/25/universal-credit-benefits-scheme-iain-duncan-smith) .
(*) Sayılar 2018 yılına ait.